DE SOEVEREINE REPUBLIEK (1648-1795)

Deel 2: 1672 - 1703
Het rampjaar en de Negenjarige Oorlog

Klik hier voor een verklaring van de gebruikte pictogrammen.
Verklaring  kolom "Regenten":  
O=Overheersing door buitenlandse macht, K=Koning, LV=Landvoogd over de Zuidelijke Nederlanden, RP = Raadspensionaris van het gewest Holland, SH=Stadhouder 

Jaartal   Regenten  Gebeurtenissen 
 O K LV RP  SH 
1672 feb           Willem III benoemd tot kapitein-generaal voor één veldtocht.
Witte de With krijgt van Willem III het opperbevel voor één veldtocht.
mrt

Engeland verklaart de oorlog aan de Republiek  (3e Engelse oorlog, tot 1674)

 

april   Frankrijk, Munster en Keulen verklaren de oorlog aan de Republiek 
mei Het Franse leger trekt olv Luxembourg, Condé en Turenne via de Maas de zuidelijke Nederlanden binnen
jun Maastricht wordt ingenomen.
7 jun ZeeslagDe Ruyter verslaat de Frans-Engelse vloot bij Solebay.
9 jun Bernard van Galen belegert Groningen. Door de vele beschietingen krijgt hij de bijnaam Bommen Berend.
Amersfoort wordt ingenomen door de Fransen
12 jun   Franse legers trekken bij Tolhuis de Rijn over. Mogenlijk tgv het verraad van Montbas.
Willem III trekt zich terug achter de waterlinie.
21 jun   Lodewijk XIV neemt Utrecht in. Harde onderhandelingen met Staten-Generaal
Achterhoek, Overijssel en Drenthe bezet door troepen uit Keulen en Munster.
De zuidelijke Nederlanden profiteren van de oorlog in de noordelijke Nederlanden.
      De Witt ernstig gewond door aanslag van oranje-gezinden.
2 jul     Gewest Zeeland benoemt Willem III tot stadhouder. Andere gewesten volgen.
8 jul   Staten-Generaal benoemt Willem III tot Kaptein Generaal en Admiraal.
Het Eeuwig Delict is hiermee verleden tijd.
    Willem III & Staten-Generaal komen niet tegemoet aan Franse vredesvoorwaarden. Leger wordt versterkt.
      Lodewijk keert terug naar Frankrijk en geeft bevel aan Luxembourg
4 aug   De Witt treedt terug en wordt lid van de Hoge Raad. Caspar Fagel wordt raadpensionaris.
    De Ruyter verijdelt landingspoging van Engelsen bij Kijkduin
20 aug   Johan en Cornelis de Witt †. 
Gelynched bij de Gevangenpoort in Den Haag door een woedende menigte.
28 aug   Bommen Berend geeft beleg van Groningen op.
sept     Legers uit Brandenburg en van keizer Leopold I (langs de Rijn) dwingen deel Franse leger (Turenne) terug.
Zuidelijke Nederlanden levert hulptroepen voor de Republiek.
okt   Willem III probeert tevergeefs Naarden en Woerden te heroveren.
dec   Willem III trekt naar het zuiden en ontzet Maastricht.
Een leger uit Groningen herovert Coevorden en dwingt de bisschop van Munster om Drenthe te verlaten.
    Deel van Franse leger olv Luxembourg rukt dankzij de vorst over de bevroren waterlinie op naar Holland en
moordt Zwammerdam en Bodegraven uit. Na het invallen van de dooi trekt hij zich terug.

1673

    Engeland Invoering van de Test Act (verplichting deelname avondmaal v/d Anglicaanse kerk)
Hierdoor moet de Hertog van York zich terugtrekken.
feb   Kasteel te Amerongen wordt verwoest door Franse leger olv Lodewijk XIV.
De herbouw start nog in hetzelfde jaar en duurt tot 1685.
    Wetenschap A. v. Leeuwenhoek ontdekt de microscoop
juni   ZeeslagDe Ruyter verslaat de Engelsen bij Schoneveld
    Vrede te Vossen: Brandenburg sluit vrede met Frankrijk (ondanks afspraken Haags verbond)
aug   ZeeslagDe Ruyter verslaat de Engelsen bij Kijkduin.
nov   Het Engelse parlement weigert koning Karel II nog langer geld te verstrekken voor het leger, dit ivm de overwinningen van De Ruyter
dec     Willem III neemt Bonn in en verenigt zich met de keizerlijke legers. De Fransen worden gedwongen uit de noordelijke Nederlanden weg te trekken. Maastricht wordt opnieuw ingenomen.

1674

19 feb     De Tweede vrede van Westminster: De oorlog tussen de Republiek en Engeland wordt bijgelegd. De situatie van voor de oorlog (1672) wordt hersteld.
Nieuw-Nederland wordt aan de Engelsen teruggegeven. O.a. Tobago wordt door de Engelsen aan de Nederlanders teruggegeven.
22 apr     Munster sluit vrede
11 mei     Keulen sluit vrede
1 aug     stedelijke ontwikkelingDomkerk in Utrecht stort in tgv tornado
11 aug VeldslagSlag bij Seneffe (Henegauwen): Legers van Willem III en keizerlijke legers lijden nederlaag tegen Fransen olv Conde.
  De oorlog begint zich te verplaatsen naar de zuidelijke Nederlanden.
      Stadhoudersschap wordt erfelijk verklaard. Willem III krijgt meer invloed in aantal gewesten.

1675

      Nieuwe landvoogd in zuidelijke Nederlanden: Villa Hermosa
    VeldslagLodewijk XIV en Conde nemen de Maasstreek in (o.a. Luik, Hoei en Dinant)

1676

    De Ruyter vaart naar de Middelandse zee.
ZeeslagZeeslag bij Stromboli en Etna tegen de Franden. De Ruyter wint maar †
    ZeeslagNederlaag bij Palermo
    Begin van vredesonderhandelingen tussen de Republiek en Frankrijk in Nijmegen
    Willem III trouwt Mary Stuwart (dochter Hertog van York)
1677 dec   Grote zeevaart / VOC / WICDe Fransen vallen de Hollandse kolonie op Tobago binnen.

1678

    Defensief verbond met Engeland
10 aug   Vrede te Nijmegen: Separate vrede tussen de Republiek en Frankrijk. 
Dit heeft vnl een zakelijke reden. Willem III is tegen.
15 aug   VeldslagWillem III vecht ondanks vrede tegen Fransen bij St. Denis (België)
    Geboorte  Vivaldi (Italiaans componist)

1680

            Alexander Farnese (hertog van Parma) landvoogd in zuidelijke Nederlanden
De Chambre de Reunion wordt opgericht in Metz, teneinde te door Frankrijk geclaimde gebieden in de zuideljke Nederlanden te verifiëren. 
Frankrijk begint grote gebieden in zuidelijke Nederlanden in te nemen.
      Geboorte  F. Geminiani (Italiaans componist)
1681       Viervoudig Verbond tussen de Republiek, Spanje, Zweden en de keizer van Oostenrijk. Bedoeld om de Vrede van Munsten en Nijmegen te onderstrepen
Grote zeevaart / VOC / WICDe laatste Dodo op het eiland Mauritius.
      Frankrijk Lodewijk XIV neemt Straatsburg in
1683       Frankrijk heeft inmiddels het grootste deel van de zuidelijke Nederlanden bezet.
Spanje verklaart Frankrijk de oorlog.
Turken vallen Oostenrijk binnen en belegeren Wenen 
      De Republiek zou Spanje militair moeten ondersteunen (Viervoudig verbond) maar doet dat niet.
Conflict tussen Willem III en bestuur Amsterdam (beschuldigd van Pro-Franse houding). Holland, Friesland (stadhouder Ernst Casimir II) en Groningen sluiten zich bij Amsterdam aan.
1684 zomer     Frankrijk Franse legers vallen Luxemburg binnen. Ze gaan akkoord met een 20-jarige wapenstilstand.
      Wapenstilstand van Regensburg tussen Frankrijk en Spanje (en de Oostenrijkse keizer).

1685

      Herroeping van het Edict van Nantes: Franse Hugenoten emigreren naar het buitenland. Men keert zich van Frankrijk af. Brandenburg sluit opnieuw verbond met de Republiek.
Herbouw kasteel Amerongen gereed.
Engeland Jacobus II (Hertog van York, schoonvader Willem III) wordt koning van Engeland.
      Geboorte  G. F. Händel en J. S. Bach (Duitse componisten)
1686       Alliantie van Augsburg: Pact tussen de keizer van Oostenrijk, Spanje en Zweden, gericht tegen Frankrijk.

1688

        Jan van Brouchoven, graaf van Bergeyck, wordt Tresauriër-Generaal in de zuidelijke Nederlanden. Dit is vergelijkbaar met een Raadspensionaris. Michiel ten Hove wordt raadpensionaris.
      Engeland  Jacobus II bevordert het katholicisme en neemt 7 anglicaanse (protestantse) bisschoppen gevangen.
Willem III wordt verzocht om te interveniëren.
Grote zeevaart / VOC / WICKaap de Goede Hoop wordt door de VOC gekoloniseerd.
      Geboorte  J. H. Klein (Nederlands componist)
10 jun     Geboorte  zoon van Willem III en Mary Stuart
20 sep     Lodewijk XIV valt de Palts (Duitsland) binnen. Er wordt veel vernietigd.
nov     Engeland  Willem III naar Engeland om het protantisme te beschermen. Wordt bijgestaan door de Engelse adel en een deel van het leger. Jacobus II vlucht naar Frankrijk
    Frankrijk verklaart de oorlog aan de Republiek nav acties Willem III in Engeland
Dit is het begin van de Negenjarige oorlog.

1689

        Anthonie Heinsius wordt raadpensionaris
Engeland  Willem III en Mary uitgeroepen tot koning en koningin van Engeland
      Frankrijk Frankrijk verklaart de oorlog aan Spanje
mei     Groot Verbond van Wenen tussen de keizer van Oostenrijk en de Republiek. Engeland en diverse Duitse staten sluiten zich hierbij aan.

1690

      Spanje en Savoye sluiten zich bij het Groot Verbond van Wenen aan.
      VeldslagNederlaag bij Fleurus van combinatie van Spaanse, Engelse en Staatse leger tegen het Franse leger olv Luxembourg. Dit is het begin van een reeks Franse veldslagen in de zuidelijke Nederlanden (tot 1695).
    ZeeslagNederlaag van Staats-Engelse vloot tegen Fransen bij Dieppe
    VeldslagSlag bij de Boyne: Willem III verslaat de legers van Karel II in Ierland. Karel II wordt gedwongen om Ierland te verlaten. Willem III wordt nog steeds door de Orangemen geëerd.
    Conflict Willem III en Amsterdam ivm benoeming regenten tijdens zijn verblijf in Engeland.
1691     VeldslagFranse overwinningen bij veldslagen te Steenkerken en Neerwinden
O.a. Namen en Hoei worden ingenomen.
Schilderkunst Albert Cuyp † (Nederlands schilder, 1620 - 1691)

1692

    ZeeslagOverwinning Engels-Staatse vloot op de Fransen bij Cherbourg
      Maximiliaan Emanuel II (keurvorst Beieren) landvoogd van zuidelijke Nederlanden
1693     Vredesbesprekingen olv Van Weelde van Dijckvelt tussen de Republiek en Frankrijk (onder druk van commerciële belangen)

1695

    Engeland  Mary Stuart †
Allard publiceert zijn boek voor de Scheepsbouw
    VeldslagMenno van Coehoorn herovert Namen op de Fransen.
Bombardement van Brussel (deels afgebrand) door Villeroy (Frans legeraanvoerder).
Hervatting vredesbesprekingen.
      Geboorte  Locatelli (Italiaans componist)

1696

      Van Brouchoven naar Madrid en Londen voor vredesoverleg met Spanje en Willem III. 
      stedelijke ontwikkelingAansprekersoproer in Amsterdam, o.a. als gevolg van de werkloosheid tgv de oorlogen

1697

20 sep     Vredesverdrag van Rijswijk: het eind van de Negenjarige Oorlog.
Vrede tussen de Republiek en Frankrijk. Ook Spanje en de keizer van Oostenrijk gaan akkoord.
      Bezoek van Tsaar Peter de Grote aan Europa (o.a. Amsterdam en Zaandam).

1698

      Eerste Delingsverdrag (in Den Haag): Verdeling van de Spaanse erfenis tussen de Republiek, Frankrijk en Engeland.
Jozef Ferdinand van Beieren (zoon van Maximiliaan Emanuel II) wordt aangewezen als toekomstig landvoodg van de zuidelijke Nederlanden.
      Octrooi verleend voor Oost-Indische Compagnie

1699

      In zuidelijke Nederlanden worden invoer van buitenlands laken en uitvoer van Belgische wol verboden dmv delicten. Onlusten in Brussel.
      Jozef Ferdinand van Beieren †

1700

      Tweede Delingsverdrag: Verdere verdeling van de Spaanse erfenis tussen de Republiek, Frankrijk en Engeland. 
      Karel II (koning van Spanje) †. Wordt opgevolgd door Philips van Anjou, kleinzoon van Lodewijk XIV
      Frankrijk Lodewijk eist dat Philips van Anjou erkend wordt als Philpps V, koning van Spanje. Dit is in strijd met de verdelingsverdragen.

1701

      Maximiliaan Emanuel II kiest zijde van Frankrijk. Daardoor kan Lodewijk XIV de zuidelijke Nederlanden bezetten
     

Maximiliaan Emanuel II gaat terug naar Beieren ivm met situatie aldaar. Wordt opgevolgd door markies van Bedmar
7 sep     Haags Verbond tussen Engeland, de Republiek en de keizer van Oostenrijk De opdeling van Spaans Italië en de Spaanse Nederlanden.
      Oostenrijk begint oorlog in Noord-Italië

1702

19 mrt       Willem III †. Begin tweede stadhouderloze tijdperk.
mei     Frankrijk De Republiek en Engeland verklaren de oorlog aan Frankrijk
1703       Engeland  Samuel Pepys † (Brits marine-officier) 

Laatste update 13/5 2013

Terug Home Boven Verder