DE SOEVEREINE REPUBLIEK (1648-1795)

Deel 1: 1648 - 1672
De Soevereine Republiek, de Engelse Oorlogen en het rampjaar

Hoewel de Republiek voor de Vrede van Munster al was uitgeroepen, werd deze nu officieel erkend. Er brak een tijd van welvaart aan. De Fransen bleven echter aanspraak maken op de zuidelijke Nederlanden.
De handel ontwikkelden zich en diverse steden werden rijk en machtig. Ook de kunst en cultuur begon zich te ontwikkelen. Hoewel diverse vredes werden gesloten tussen verscheidene landen onderling, bleven Engeland en Frankrijk dwarsliggen. Engeland in verband met de heerschappij op zee, Frankrijk in verband met hun aanspraak op de zuidelijke Nederlanden. Er braken verscheidene oorlogen uit tussen de Republiek en Engeland, waarin vooral De Ruyter opviel door het winnen van verschillende zeeslagen en het doorstoten tot bijna in Londen.
Ook binnen de Republiek waren er spanningen en tegenstellingen, met name tussen de Staten-Generaal en de Oranjes. Ook het volk raakte ontevreden, gevoed door de afname van de welvaart ten gevolge van de Engelse heerschappij op zee.
In 1672 was er sprake van een regelrechte ramp: Zowel Engeland, Frankrijk, en de Duitse bisdommen Keulen en Munster verklaarden de Republiek de oorlog en al spoedig vielen de Franse legers ons land binnen en bezetten Maastricht en later Utrecht. Eind 1672 trad er al een kentering in: Duitse legers schoten de Republiek te hulp, Drenthe werd bevrijd, Willem III nam deel aan de strijd en probeerde een aantal steden te heroveren. Helaas werden dankzij de vorst ook twee steden achter de waterlinie door de Fransen volkomen uitgemoord.

Klik hier voor een verklaring van de gebruikte pictogrammen.

Verklaring  kolom "Regenten": K=Koning, LV=Landvoogd over de Zuidelijke Nederlanden, RP = Raadspensionaris van het gewest Holland, SH=Stadhouder 

Jaartal   Regenten  Gebeurtenissen 
LV RP  SH 
1648    30 jan       Frederik Hendrik     Jacob Cats   Willem II Vrede van Munster: Vrede tussen Spanje en de Republiek: de Republiek der Nederlanden wordt erkend als een souvereine staat.  Willem II blijft een tegenstander omdat hij het leger op peil wil houden; dit in tegenstelling tot de Staten van Holland. 
Opstand van de Fronde in Frankrijk. Franse veldheren stellen zich in dienst van de zuidelijke Nederlanden.
  Grote zeevaart / VOC / WICDe Portugezen veroveren de bezitingen van de WIC in Angola.    
15 mei    Op 30 januari was de ondertekening; op 15 mei de bezwering van de Vrede van Munster.
De keizer van Duitsland bevestigt de vrede tussen Spanje en de Republiek.  
  Muziek, kunst en philosofie Opvoering van het feestspel "De Leeuwendalers" van Vondel ter ere van de Vrede van Munster. 
Muziek, kunst en philosofie Het nieuwe stadhuis op de Dam in Amsterdam wordt gebouwd olv Jacob van Campen.  
24 okt   De Westfaalse Vrede: De Duitse keizer sluit eveneens vrede met Frankrijk, Zweden en de Duitse vorsten.  
1649    Aartshertog Leopold-Willem van Oostenrijk herovert Ieper
juli   Koning Karel I van Engeland onthoofd. Willem II dringt aan op militaire interventie in Engeland. 
1650    Vredesonderhandelingen Leopold-Willem van Oostenrijk en Gaston van Orléans
Muziek, kunst en philosofie Descartes, Frans filosoof, †
mei  Willem II zet Witte de With (koloniën Brazilië) gevangen maar moet hem van de Staten-Generaal weer vrijlaten.
juni Conflicten tussen Willem II en de Staten-Generaal. 
juli   Willem II zet tegenstanders uit de Hollandse steden gevangen in slot Loevenstein. 
Willem Frederik probeert Amsterdam te veroveren maar verdwaalt met zijn leger op de Gooise Heide. 
3 aug  Willem II en Amsterdam leggen het geschil bij. Amsterdam komt aan de eisen van Willem tegemoet. 
6 nov.   Eerste stadhouderloze tijdperk Willem II †. Begin 1e stadhouderloze tijdperk.  
14 nov   Geboorte Willem III.  
> 1650 Begin van verkenning van de Mississippi
1651  voorjaar   Mary Stewart (Engeland) en de keurvorst van Pruisen oefenen de voogdij uit over Willem III 
maart  Onderhandelingen met Engeland over militaire samenwerking worden afgeblazen uit angst voor een confrontatie met Frankrijk. 
okt   Engeland vaardigt de Navigation Act uit. Dit bevoordeeld de Engelse scheepvaart en legt ernstige beperkingen op aan de overige (en Hollandse) scheepsvaart.  
dec   Adriaan Pauw  Jacob Cats vertrekt naar Engeland om te bewegen de Navigation Act weer ingetrokken te krijgen.
Hij wordt opgevolgd door Adriaan Pauw.  
1652     Spaanse troepen heroveren Duinkerken
feb  De Staten-Generaal laat vloot van 150 oorlogsschepen bouwen.  
6 apr   Grote zeevaart / VOC / WICJan van Riebeeck landt op Kaap de Goede Hoop
mei   ZeeslagMaarten Tromp raakt slaags met de Engelse admiraal Blake n.a.v. incident: Tromp weigerde op last van de Staten als eerste de vlag te strijken 
6 jul  

    Eerste Engelse oorlog

  

ZeeslagSlag bij de Doggersbank: Tromp valt Blake aan bij de Doggersbank. Blake verwoest 12 Hollandse oorlogsschepen. Uitbreken van de Eerste Engelse oorlog. 
aug  ZeeslagSlag tussen De Ruyter en Sir Ayscue in het Kanaal. Tromp wordt vervangen door Witte de With. 
okt  ZeeslagZeeslag bij Kentisch Knock tussen De Ruyter & De With en Blake. De Ruyter & De With lijden verliezen en Tromp keert terug. 
1653     Oliver Cromwell wordt Lord-Protector in Engeland en krijgt daarmee alle macht.
feb  ZeeslagMaarten Tromp verliest 3-daagse zeeslag met Blake maar behoudt de vloot door een meesterlijke terugtocht. Engeland beheerst nu de wereldzeeën.  
  De scheepvaart loopt terug en daarmee de economie.Er ontstaat werkloosheid. Daardoor ontstaan er oranjebewegingen.
Muziek Geboorte Corelli, Italiaans componist (? in 1713) en Pachelbel, componist (? in 1706)
30 jun     Johan de Witt Johan de Witt wordt raadspensionaris.  
aug   Tromp probeert tevergeefs Engelse blokkade voor Hollandse kust te doorbreken. Tromp ?
Nederlandse afvaardiging gaat naar Engeland om te onderhandelen.  
1654        Condé (Spaanse legeraanvoerder) lijdt nederlaag bij Atrecht
Grote zeevaart / VOC / WICDe Spanjaarden nemen de Hollandse kolonie op Tobago in. Dit wordt daarna opnieuw gekolononiseerd door de Zeeuwen.
jan  Grote zeevaart / VOC / WICDe Portugezen veroveren de bezittingen van de WIC in Brazilië. 
april Er wordt uiteindelijk vrede gesloten door een delegatie olv van Beverninck met Cromwell in Engeland
4 mei Acte van Seclusie: Staten van Holland besluiten vanaf nu geen Oranje tot stadhouder te kiezen.
15 mei   Vrede van Westminster: De Navigation Act blijft gehandhaafd maar de Hollandse schepen krijgen privileges.
Einde van de eerste Engelse Oorlog.  
okt   w3.gif (156 bytes)  Willem III (minderjarig) in Overijssel tot stadhouder gekozen.  
1655      Stedelijke ontwikkelingIn Groningen breken twisten uit tussen de stad en het platteland (de Ommelanden).
Dit wordt enigszins gesust door Frederik Hendrik en Johan de Witt.  
Begin van de Noordse Oorlog (1655-1660) tussen Zweden en Polen & Denemarken. 
Frankrijk neemt gebieden langs de Schelde in
Johan de Witt trouwt met Wendela Becker, nicht Amsterdamse burgemeester. Hij kan daardoor rekenen op de steun van de stad Amsterdam. 
1656    Don Juan van Oostenrijk Don Juan van Oostenrijk neemt de landvoogdij van de zuidelijke Nederlanden over van Leopold-Willem 
juli  Schilderkunst Rembrandt van Rijn failliet verklaard. 
1657   jun   Christiaan Huygens krijgt octrooi op een door hem ontwikkeld slingeruurwerk.  
1 okt     Verdrag van Raalte: Drost van Twente wordt afgezet. Benoeming Willem III tot stadhouder wordt ingetrokken.  
dec   Schilderkunst Publieke veiling boedel Rembrandt van Rijn.  
1658    VeldslagSlag in de duinen: Fransen veroveren steden in Vlaanderen (Veurne, Diksmuiden, Grevelingen, Ieper en Ninove). De Engelsen veroveren Duinkerke. 
Don Juan van Oostenrijk wordt teruggeroepen nav nederlaag Duinkerke. 
Oliver Cromwell †
    Vrede van Roskilde: Koning Karel X (Zweden) forceert een vrede met Denemarken maar krijgt de controle over de Sont. 
ZeeslagZeeslag in de Sont: Van Wassenaar-Obdam & Witte de With (?) verslaan de Zweden. 
1659     Grote zeevaart / VOC / WIC  Haags Concert: Problemen bij de Sont worden geregeld tussen Frankrijk, Engeland en de Republiek.
De Ruyter helpt de Denen tegen de Zweden en verjaagt deze van Fünen
Het VOC-schip De Avondster zinkt in de baai van Srilanka
voorjaar   Stedelijke ontwikkeling  In Groningen laaien de twisten de stad en het platteland weer op.  
mei   In Naarden wordt het Turfaccijns ingevoerd. Opstanden breken uit.  
7 nov  

 Vrede van de Pyreneeën tussen Spanje en Frankrijk. Voormalig Spaanse gebieden in de Nederlanden (waaronder een deel van Artois en Grevelingen) gaan over in Franse handen.   

1660    Schilderkunst Huis van Rembrandt van Rijn verkocht.  
Electriseermachine uitgevonden door Otto van Guericke
Karel X †
Vrede te Kopenhagen tussen Denen en Zweden. De Ruyter in de Deense adelstand verheven. 
Restauratie der Stuarts in Engeland. Acte van Seclusie wordt wordt ingetrokken. De Staten van Holland stellen zich garant voor de opvoeding van de Oranjes.
Karel II wordt koning van Engeland.
1661    Grote zeevaart / VOC / WICVrede tussen De Republiek en Portugal in Den Haag. De Nederlanden verliezen aanspraak op Brazilië, Portugal betaalt WIC onkostenvergoeding.  
Mary Stuart †. Amalia van Solms neemt voogdij Willem III over.
1662  22 apr      Verbond tussen de Republiek en Frankrijk (koning Lodewijk XIV, de Zonnekoning) 
Johan de Witt wil barriere van vestingsteden in zuidelijke Nederlanden.
14 sept  Vriendschapsverdrag met Engeland. Conflicten tussen het WIC en de Africa Company worden niet opgelost. 
Duinkerken wordt door de Engelsen aan Frankrijk verkocht. 
7 nov  Schilderkunst Rembrandt van Rijn schildert De Staalmeesters 
1663    Grote zeevaart / VOC / WICDe Engelsman Holmes verovert in West-Afrika een aantal slavenstations van de Hollanders.
Nieuw Engeland (Amerika) wordt door de Engelsen verovert.  
1664    Grote zeevaart / VOC / WICPieter Stuyvesant (Gouverneur Nieuw Engeland) capituleert en moet Nieuw Amsterdam aan de Engelsen afstaan. Dit komt ten goede aan de hertog van York - vandaan de naam New York.
Michiel de Ruyter herovert Afrikaanse bezittingen op de Engelsen. 
Frankrijk verhoogt invoerrechten.
Hendrik Casimir II Willem Frederik †. Wordt opgevolgd door Hendrik Casimir II
1665   4 mrt   Tweede Engelse oorlog Engeland verklaart de oorlog aan de Republiek: Het begin van de 2e Engelse Oorlog. 
Frankrijk steunt de Republiek niet, ondanks verbond in 1662
  Philips IV (Spanje) †. Wordt opgevolgd door Karel II (1665-1700)
3 jun  Zeeslag Zeeslag bij Lowestoft: Van Wassenaar-Obdam (?) en Cortenaer (?) tegen de Hertog van York. Jan Evertsen en Cornelis Tromp dekken de terugtocht. 
  Bernhard van Galen (bisschop van Munster) valt oostelijk Nederland binnen en bezet Overijssel tot aan de IJssel. O.a. Enschede, Oldenzaal, Borculo en Lochem worden ingenomen.
Engeland Uitbreken van de pest in Londen
eind Lodewijk XIV stuurt op verzoek van Van Beuningen (Amsterdams regent) Franse legers maar die blijven voor de IJssel liggen.
Troepen van de Republiek heroveren Overijssel en vallen Munster binnen.
1666      Vrede van Kleef: Bernhard van Galen ziet af van zijn aanspraken. De legers van de Republiek trekken zich terug.
  Amalia van Solms geeft voogdij Willem III over aan Staten van Holland.
Willem III wordt kind van de Staat.
Geboorte Valentijn (later als dominee in dienst VOC) in Dordrecht
juni  Zeeslag Vierdaagse Zeeslag bij bij North Foreland olv. Adriaan de Ruyter. Hij wint. 
4 aug  Zeeslag Tweedaagse Zeeslag bij Duinkerken.  Cornelis Tromp achtervolgt de Engelse vloot en veroorzaakt daardoor problemen voor De Ruyter. 
  Tromp wordt ontslagen.
Engelse oorlogsvloot vaart langs de kust en en gaat bij Terschelling tijdelijk aan land.
  Begin van de derde Engelse oorlog Pestepidemie in Londen. Grote brand van Londen.
1667    Frankrijk verhoogt zijn invoerrechten opnieuw. 
  VeldslagDevolutie-oorlog: Franse troepen vechten tegen Spanjaarden in de zuidelijke Nederlanden, die de Spaande gebieden niet op willen geven.. 
april  Begin vredesonderhandelingen in Breda tussen Engeland en de Republiek. 
mei Lodewijk XIV (Frankrijk) eist zuidelijke Nederlanden van Spanje op.
De jurist Stockman weerlegt dit. Lodewijk trekt met Turenne ten strijde.
juni  Zeeslag De Ruyter vaart de Theems op en verslaat de Engelse vloot. Hij vaart niet door tot Londen. 
31 jul  De Vrede van Breda: Engeland houdt New York maar de Republiek krijgt Suriname,  
  Grote zeevaart / VOC / WICCornelis Speelman verovert Makassar. De VOC vestigt daar haar handelsmonopolie en verstevigt haar gezag in Bantam en Semarang. 
  Het Eeuwig Delect: De Staten van Holland schaffen het stadhoudersschap voor altijd af. Voorgedragen door Caspar Fagel en Gilles Valckenier. Wordt niet door alle gewesten ondersteund.
Dr. John Blaeu publiceert zijn Blaeu-atlas in Amsterdam
1668        Willem III laat zich installeren als 1e Edele van Zeeland
jan Triple Alliantie tussen Engeland, Zweden en de Republie dwingt vrede tussen Frankrijk en Spanje af.
mei  Vrede van Aken: Frankrijk (Lodewijk XIV) en de Republiek komen overeen dat Lodewijk de door hem veroverde gebieden in de zuidelijke Nederlanden mag behouden.
1669  De laatste van de Hanzedagen. Dit is het einde van het Hanzeverbond.
1 feb  Lodewijk beperkt de godsdienstrechten in Frankrijk. Daardoor beginnen de Hugenoten naar de zuidelijke Nederlanden te emigreren.
4 okt  Schilderkunst Rembrandt van Rijn †
1670    Acte van Harmonie: Gewesten Zeeland, Groningen en Friesland onderschrijven het Eeuwig Delict.
7 nov  Geheim verdrag van Dover tussen Engeland (Karel II) en Frankrijk (Lodewijk XIV): Beide landen steunen elkaar om de zuidelijke Nederlanden binnen te vallen en gebieden op te eisen.
1671  1 nov  Geheim verdrag tussen Oostenrijk en Frankrijk: Oostenrijk zal zich neutraal opstellen bij een Franse inval in de Republiek. Keizer Leopold I van Duitsland stelt zich neutraal op.
  De Republiek en Frankrijk hebben onenigheden omtrent invoerrechten en tarieven 
11 nov  Er wordt een invoerverbod afgekondigd voor Franse producten 
  Johan de Witt krijgt bij toeval een afschrift van het Geheime verdrag van Dover in handen. 
dec De Republiek sluit een verdrag met Spanje, waarin beide landen beloven elkaar te steunen bij een inval. 
1672  feb Willem III benoemd tot kapitein-generaal voor één veldtocht.
Witte de With krijgt van Willem III het opperbevel voor één veldtocht.
maart  Begin van de derde Engelse oorlog  Engeland verklaart de oorlog aan de Republiek  (3e Engelse oorlog, tot 1674)
  april    Frankrijk, Munster en Keulen verklaren de oorlog aan de Republiek  
mei Het Franse leger trekt olv Luxembourg, Condé en Turenne via de Maas de zuidelijke Nederlanden binnen
jun Maastricht wordt ingenomen.
7 jun Zeeslag De Ruyter verslaat de Frans-Engelse vloot bij Solebay.
9 jun Bernhard van Galen belegert Groningen.  Door de vele beschietingen krijgt hij de bijnaam Bommen Berend.
Amersfoort wordt ingenomen door de Fransen
12 jun     Franse legers trekken bij Tolhuis op een doorwaadbare plaats de Rijn over.
Willem III trekt zich terug achter de waterlinie.
21 jun Lodewijk XIV neemt Utrecht in. Harde onderhandelingen met Staten-Generaal
Achterhoek, Overijssel en Drenthe bezet door troepen uit Keulen en Munster
    De Witt ernstig gewond door aanslag van oranje-gezinden.
2 jul   Gewest Zeeland benoemt Willem III tot stadhouder. Andere gewesten volgen.
Einde van eerste stadhouderloze tijdperk.
8 jul w3.gif (156 bytes) Staten-Generaal benoemt Willem III tot Kaptein Generaal en Admiraal.
Het Eeuwig Delict is hiermee verleden tijd.
  Willem III & Staten-Generaal komen niet tegemoet aan Franse vredesvoorwaarden. Leger wordt versterkt.
Lodewijk keert terug naar Frankrijk en geeft bevel aan Luxembourg
4 aug De Witt treedt terug en wordt lid van de Hoge Raad. Caspar Fagel wordt raadpensionaris.
  De Ruyter verijdelt landingspoging van Engelsen bij Kijkduin
20 aug Johan en Cornelis de Witt †. 
Beiden gelynched bij de Gevangenpoort in Den Haag door een woedende menigte.
28 aug Bommen Berend geeft beleg van Groningen op.
sept Legers uit Brandenburg en van keizer Leopold I (langs de Rijn) dwingen deel Franse leger (Turenne) terug.
Zuidelijke Nederlanden levert hulptroepen voor de Republiek.
okt Willem III probeert tevergeefs Naarden en Woerden te heroveren.
dec     Willem III trekt naar het zuiden en ontzet Maastricht.
Een leger uit Groningen herovert Coevorden en dwingt de bisschop van Munster om Drenthe te verlaten.
Deel van Franse leger olv Luxembourg rukt dankzij de vorst over de bevroren waterlinie op naar Holland en moordt Zwammerdam en Bodegraven uit. Na het invallen van de dooi trekt hij zich terug.

Laatste update 14/5 2013

Terug Home Boven Verder