DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

Deel 3: 1477 - 1555
De Habsburgse overheersing en Karel V

Het Hertogdom Bourgondië wordt overheerst door de Fransen. De Elzas, Lotharingen en Gelre zijn afgesplitst.
Maria van Bourgondië neemt het bestuur van de Bourgondische Nederlanden over met behulp van Maximiliaan van Oostenrijk, zoon van de Duitse keizer Frederik III. Maximiliaan neemt twee maal het regentschap waar. Philips de Schone regeert, later zien we Karel V aan de macht komen. Hij krijgt ook Spanje, Amerika en Duitsland onder zijn hoede. Hij heeft een enorme invloed en creëert De Nederlanden, als een bijna zelfstandige staat van zeventien gewesten. In de laatste periode van Karel V zien we Willem van Oranje voor het voetlicht verschijnen.
In 1555 treedt Karel V af en draagt de macht over aan zijn zoon Filips II.
In deze tijd is ook de opkomst van de grote ontdekkingsreizen

Klik hier voor een verklaring van de gebruikte pictogrammen.

Jaartal 
& periode
Vlaan-
deren 
Hene-
gouwen 
Holland, Zeeland, Brabant + Limburg  Gelre  Noord.
Neder-
landen 
Buitenland  Bijzonderheden 

1477

       

Karel van Gelder

 

Bourgondië
Bezet door Franse legers 

  VeldslagSlag bij Nancy: Franse legers trekken Hertogdom Bourgondië binnen nadat Karel de Stoute gedood is tijdens de mislukte veldslag..
Gelre komt los van Bourgondië en wordt geleid door Karel van Gelder.
  Maria van Bourgondië        Maria van Bourgondië (dochter van Karel de Stoute) neemt bewind Bourgondische Rijk over en belegt vergadering Staten-Generaal. Deze dwingen haar het Groot Privilege op, waarin naast hulp die wordt geboden, veel oude rechten worden teruggeëist.
                     
    Franse legers hebben nu het gehele Hertogdom Bourgondië bezet, evenals Atrecht en Doornik, en staan voor Henegouwen.
 

Frederik III, Duitse Keizer uit het geslacht der Habsburgers. 

Maria zoekt hulp in het Duitse Rijk bij de Habsburgers.
Ze trouwt met Maximiliaan van Oostenrijk, zoon van Frederik III.

1479

  Filips de Schone geboren (zoon van Maria en Maximiliaan).
  Maximiliaan
X
Franse troepen 
  Maximiliaan drijft de Franse troepen terug met Vlaamse troepen en wordt in Vlaanderen geëerd.
Hertogdom Bourgondië en Lotharingen blijven verloren.

1482

    Maria valt van haar paard en raakt ernstig gewond.
Jan van Schaffelaar springt van de toren in Barneveld.
      Maximiliaan van Oostenrijk    Maria †
Maximiliaan neemt regentschap waar (1e regentschap).
             
  Hoekse en Kabeljauwse twisten in Holland en Zeeland    Opstanden tegen de regering.
Hoekse en Kabeljauwse twisten in Holland en Zeeland
1490     Einde Hoekse en Kabeljauwse twisten

1492

    Columbus (in dienst van Ferdinand van Arragon en Isabel van Castilië) ontdekt Amerika. Amerika wordt hiermee Spaans grondgebied.

1494

Filips de Schone    Filips de Schone wordt meerderjarig en aanvaard de regering over de Nederlanden. Accepteert het Groot Privilege niet. Hij is wel de eerste Nederlandse vorst
                   

1496

  Filips trouwt met Joanna (dochter van Ferdinand van Arragon en Isabel van Castilië).

1497

  Hans Holbein (Duitse schilder) geboren 

1498

  Literatuur Leonardo Da Vinci publiceert tekeningen van een ruggegraat van de mens 

1500

  Karel V geboren (zoon van Philips en Joanna)

1505

  Begin van inpoldering voormalige Middelzee in Friesland: Het Bildt

1506

  Filips de Schone †
Maximiliaan neemt opnieuw de honneurs waar (2e regentschap)

1507

  Bouw Doesburgermolen, Ede (Gld)

1509

  Johannes Calvijn geboren te Noyon (Frankrijk)

1511

Grote zeevaartenDe Portugezen veroveren Malakka

1515

                  Karel V

Karel v. Gelder 
X
Karel V

  Maximiliaan doet afstand.
Karel V aanvaard regering als Heer der Nederlanden.
Karel van Gelder is zijn grote opponent.
Antwerpen is de eerste stad ter wereld met een beurs.
           
LiteratuurAlbrecht Dürer produceert zijn Neushoorn
LiteratuurErasmus publiceert een vertaling van het Nieuwe Testament

1516

   

Spanje
aan
Karel V 

  Ferdinant van Arragon †
Karel V ook koning van Spanje - en daarmee van (Spaans) Amerika!
Leonardo da Vinci vertrekt naar Parijs

1517

    Maarten Luther maakt zijn stellingen bekend in Wittenberg.
LiteratuurErasmus publiceert zijn Querepa pacis

1519

               

Duitsland
aan Karel V 

  Maximiliaan van Oosterrijk †
Karel V erft ook Duitse Rijk en wordt Keizer Karel V.
Leonardo da vinci †
      Grote zeevaartenMagelhaes vertrekt op ontdekkingsreis naar de Molukken

1520

  De paus Leo X doet Maarten Luther in de ban.
Eerste boekverbrandingen in Leuven
Geboorte Willem Daniëls van Tetrode (bekend beeldhouwer uit Delft, 1520-1580)

1521

  De leer van Luther wordt veroordeeld op de Rijksdag te Worms. Luther wordt in de ban gedaan.

1522

  Grote zeevaartenEen schip van de vloot van Magelhaes (de Victoria) keert terug.
Adrianus VI, een Nederlander, is Paus in Rome

1523

  Augustijner monnikken te Antwerpen verbrand om hun Lutherse denkbeelden.
Exit Adrianus VI (zie boven)

1524

Friezen erkennen Karel V 

  Friezen geven zich over en erkennen Karel V als hun heer.

1525

      Jan de Bakker te Woerden verbrand ivm Lutherse denkbeelden. 

1528

  Krijgsheer Maarten van Rossum (Gelre) trekt vanuit Utrecht naar Holland en plundert Den Haag.
Wendelmoet Claesdochter in Den Haag  verbrand ivm Lutherse denkbeelden. 
 

Nedersticht aan Karel V 

Oversticht aan Karel V 

  Karel V verdrijft Geldersen uit Over- en Nedersticht.
Bisschop Hendrik van Beieren geeft wereldlijke macht over aan Karel V.

1529

            Op de Duitse Rijksdag te Spiers wordt verspreiding van het lutheranisme verboden. Vanaf nu worden lutheranen protestanten genoemd.

1530

  St. Felix, zware stormvloed in Zeeland op 5 november.
Ook genoemd de Quade Saterdach.

1531

  Karel V verandert vorstelijke Bourgondische Raad (vooraanstaande personen) in afzonderlijke raden: Geheime Raad, Raad van Financiën, Raad van State.
    Karel vaardigt "Ordre de op de Buiten-Neringe" uit.Buiten de steden mochten en geen ambachten worden verricht.

1533

  Willem van Oranje geboren in Dillenburg (graafschap Nassau) , Willem de Rijke en Juliana van (Stolberg).
Hendrik III (broer van Willem de Rijke) was baron van Breda en stadhouder van Holland en Zeeland.
De heerlijkheid van stad en land van Bergen op Zoom krijgt een markies.
Val van het Incarijk

1534

  Wederdopers (=Luthersen) nemen Munster in olv Jan Matthijsz en Jan van Leiden. Munster moest het "nieuwe Jeruzalem" worden
Literatuur Vesalius publiceert het Spierenstelsel van een man

1535

  Bischoppelijke troepen nemen Munster in. Jan Matthijsz?, Jan van Leiden terechtgesteld.
Wederdopers veroveren voor één nacht het stadhuis van Amsterdam

1536

Stad en Lande aan Karel V 

  Stad en Lande (Groningen) erkent Karel V
Bestuur van Amsterdam vervangen door strenge katholieken agv oproer wederdopers.
Desiderius Erasmus † (? - 1536)
 

Drenthe aan Karel V 

  Drenthe erkent Karel V

1538

Willem van Gulik 

          Karel van Gelder ?
Wordt opgevolgd door Willem van Gulik Hij steunde Franse koning Frans I in de strijd tegen Karel V
> 1540         Calvinisme dringt Nederland binnen.

1541

  Calvijn in Geneve 

1543

Amersfoort bezet door Gelre    Maarten van Rossum (Gelre) valt Amersfoort binnen
     

Gelre bezet door Karel V 

  Karel V trekt Gelre binnen
Verdrag van Venlo: Willem van Gulik geeft tegenstand op, mach Gulik, Kleef en Sittard behouden. Andere Gelderse steden aan Karel V. Er is nu sprake van de 17 Nederlandse gewesten.
Maarten van Rossum in dienst van Karel V
      Karel V dwingt Franse koning Frans I om rechten op Vlaanderen en Artesiëaf te staan.

1543

    Hans Holbein †
  Literatuur Andreas Versalius publiceert zijn Humani Corporis, het eerste anatomieboek

1544

    Renee van Nassau †, zoon van Hendrik III en neef van Willem van Oranje. Nalatenschap o.a. Baronie van Breda en prinsdom Orange in Frankrijk. Renee was de eerste prins van Oranje en heeft de wapenspreuk Je Maintiendrai overgenomen van het huis van Chalon. Hij was ook stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.
Willem van Oranje erft de bezittingen van Renee ivm voortzetting dynastie en is daarmee tevens Prins van Oranje.
        Willem van Oranje vertrekt naar de Nederlanden en krijgt katholieke opvoeding in Breda
  Bourgondische Kreits   Karel V zet op Duitse Rijksdag te Augsburg de 17 Nederlandse gewesten neer als een bijna zelfstandige staat: de Bourgondische Kreits.
                          
Literatuur Karel van Mander geboren († 1606), Nederlands kunsthistoricus en schrijver van het Schilder-Boeck (1603).
    Karel takelt af.

1545

  Literatuur Wonderbaarlijke ontsnapping van Francisco Enzinas te Brussel, veroordeeld wegens ketterij.

1549

  Karel laat zijn zoon Filips II erkennen door de Nederlanden.
De Pragmatieke sanctie (wet) zorge er voor dat de Nederlandse gewesten ook na Karel's dood bij elkaar zouden blijven.

1550

  Karel V maakt het bloedplakkaat bekend: Alle ketters worden met de dood bedreigd.

1552

  Oorlog breekt uit met Frankrijk
Gouda laat de nu beroemde gebrandschilderde ramen in de grote kerk plaatsen.

1555

  Filips II   Karel V treedt af als Heer de Nederlanden tijdens Staten-Generaal te Brussel.
Filips II volgt hem op.
           
 
Laatste update op 26/9 2017

Terug Home Boven Verder